Dla tych, co nie czytali wpisu z ubiegłego tygodnia przypominajka: zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, podstawowym ustrojem majątkowym w małżeństwie jest wspólność majątkowa małżeńska, a ze wspólnością tą związane jest domniemanie, iż każdy składnik majątkowy nabyty w trakcie trwania małżeństwa stanowi składnik majątku wspólnego.

Być może jednak słyszeliście o sytuacjach, kiedy w trakcie trwania małżeństwa jeden z małżonków dokonywał nabycia jakiegoś składnika majątkowego do swojego majątku odrębnego. Jak to tak, można spytać, niby domniemanie a jednak można? No można, ale pod pewnymi warunkami.

Po pierwsze, o czym już wspominałam, nabycie następuje wprawdzie w trakcie trwania małżeństwa, jednak za środki pochodzące z majątku odrębnego. Albo też do nabycia dochodzi w sposób, który z mocy prawa prowadzi do wejścia nabywanego majątku do majątku odrębnego (np. darowizna, dziedziczenie, surogacja – czyli nabycie rzeczy w zamian za rzecz wchodzącą do majątku odrębnego). Czy jest jednak możliwa sytuacja, w której nabycie składnika majątkowego (np. zakup nieruchomości) następuje za środki pochodzące z majątku wspólnego, ale nabywana rzecz (tu nieruchomość) wejdzie w skład majątku jednego małżonka?

Zrobiony przeze mnie research w tym temacie nie doprowadził mnie do jednoznacznego wniosku, niestety. Dla ułatwienia, pozostańmy może przy przykładzie nabycia nieruchomości, albowiem takie transakcje, w przeciwieństwie do „drobniejszych” zakupów, budzą z reguły największe kontrowersje. I tak, niektórzy omawiający temat wskazują, że wystarczającym jest zawarcie w umowie kupna nieruchomości zastrzeżenia, że dany składnik majątku nabywany jest do majątku odrębnego. Faktycznie, dopóki małżeństwo trwa i nie dochodzi do wojny o majątek, takie zastrzeżenie wydaje się wystarczać. Czy powoduje ono jednak skuteczne wejście nabywanej nieruchomości do majątku odrębnego jednego z małżonków? Otóż nie. Owa „skuteczność” trwać będzie do momentu, gdy współmałżonek albo osoba trzecia nie zakwestionują tej formalnej jedynie przynależności nieruchomości. W sprawie o podział majątku dorobkowego drugi małżonek może zakwestionować przynależność takiej nieruchomości do majątku odrębnego, a małżonek właściciel będzie mógł bronić się przed tym zarzutem jedynie poprzez wykazanie, że posiadał środki wchodzące w skład jego majątku odrębnego, za które mógł ów składnik nabyć. Jeśli temu dowodowi nie podoła, zgodnie z przypomnianym na wstępie domniemaniem, sąd przyjmie, że nieruchomość – mimo, że zapisana w księdze wieczystej i umowie nabycia jako majątek jednego małżonka – de facto weszła do dorobku i tym samym podlega podziałowi.

A więc, myśląc perspektywicznie, takie zastrzeżenie notarialne nie zapewni nam należytego zabezpieczenia przed roszczeniem drugiego małżonka o zaliczenia składnika majątkowego do majątku wspólnego.

Można zatem spytać, co w sytuacji gdy drugi małżonek wyrazi zgodę na to, aby nieruchomość nabyta za środki wspólne znalazła się w majątku odrębnym drugiego małżonka? I tu robi się ciekawiej.

Z jednej bowiem strony mamy domniemanie przynależności składników majątkowych nabytych w trakcie trwania małżeństwa do majątku wspólnego, z drugiej dopuszczalne jest dokonywanie – i to w trakcie trwania małżeństwa – darowizn z majątku wspólnego do majątku odrębnego jednego z małżonków. Teoretycznie zatem, możliwa powinna być taka sytuacja, że małżonkowie stawiają wspólnie do kontaktu zawarcia umowy kupna nieruchomości przy czym zastrzegają, że wskutek umowy darowizny z majątku wspólnego do majątku odrębnego jednego z nich, nieruchomość trafi do tego ostatniego majątku. Znowu jednak myśląc o przyszłości i ewentualnych perturbacjach w razie podziału majątku wspólnego zalecałabym rozbicie takiej czynności na dwie odrębne, a więc:

1. Przed zawarciem umowy sprzedaży małżonkowie dokonują darowizny środków pieniężnych z majątku odrębnego do majątku odrębnego tego z nich, które ma ostatecznie nabyć wyłącznie na swoją rzecz ową nieruchomość, a ten małżonek dokonuje już zakupu do swojego majątku za środki darowane mu do jego majątku odrębnego a więc z majątku osobistego,
2. Zakup dokonywany jest przez oboje małżonków do ich dorobku, a następnie nieruchomość darowana jest jednemu z małżonków.

Dla tych, którzy już zdążyli dokonać czynności nabycia rzeczy do majątku odrębnego jednego z małżonków ale za środki wspólne mam radę. Jeśli do tego nabycia doszło wskutek umowy, przy której obecny był drugi małżonek, który złożył oświadczenie, że nabycie następuje do majątku odrębnego małżonka nr one, można próbować dowodzić, że zgodnie z regułą interpretacyjną zawartą w art. 65 § 2 kc, która nakazuje ustalać przy wykładni oświadczeń woli stron umowy ich wspólny zamiar, niż literalne brzmienie zapisów umownych, celem stron było wejście nabywanego składnika do majątku odrębnego jednego z małżonków, a zatem umowę należy potraktować de facto jako dwie umowy: umowę kupna nieruchomości i jednoczesna darowiznę nabywanego składnika z majątku wspólnego do odrębnego. Przyznaję jednak bez bicia, że to jest rozwiązanie, które nie było przetestowane, a opracowane zostało przy okazji porad prawnych udzielanych klientom. Jeśli zatem jesteście jeszcze na etapie przygotowań do nabycia lepiej skorzystać ze sprawdzonych rozwiązań o jakich mowa wyżej.

A w podsumowaniu stwierdzić muszę, że najbezpieczniejszym ze wszystkich jest rozwiązanie polegające na wprowadzeniu ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Zwłaszcza jeśli chcecie zdywersyfikować majątek i doprowadzić do wejścia części składników majątkowych do odrębnego majątku jednego lub drugiego małżonka. Podpisanie umowy majątkowej małżeńskiej nie wyklucza możliwości nabywania składników na współwłasność, ale znacznie ułatwi procedurę zasilania majątku jednego tylko z małżonków i rozstrzygnie wszelkie wątpliwości w razie podziału majątku.

A gdy już się stało, po poradę w konkretnym wypadku zapraszamy do naszej Kancelarii.