Drodzy Czytelnicy, wygranie sprawy sądowej o zapłatę i uzyskanie korzystnego wyroku, to nie wszystko. Jeżeli dłużnik nie zastosuje się do orzeczenia sądu i nie ma zamiaru zapłacić należnej kwoty, to nie pozostaje nam nic innego, jak skierować sprawę do komornika, mając nadzieję, że ten dokona odpowiednich zajęć, przykładowo rachunku bankowego lub samochodu, co pozwoli na zaspokojenie wierzyciela. Niestety, ale ze skierowaniem sprawy do komornika wiążą się pewne konsekwencje i ryzyka, których trzeba być świadomym przed wysłaniem wniosku egzekucyjnego.

Mam w szczególności na myśli pewną pułapkę na wierzyciela, zastawioną w art. 30 Ustawy o kosztach komorniczych[i], zgodnie z którym w razie oczywiście niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego lub wskazania we wniosku o wszczęcie egzekucji osoby niebędącej dłużnikiem komornik wydaje postanowienie o pobraniu od wierzyciela opłaty stosunkowej w wysokości 10% egzekwowanego świadczenia. W takim przypadku komornik nie ściąga ani nie pobiera opłaty od dłużnika, a opłatę ściągniętą lub pobraną zwraca dłużnikowi. Co z tego wynika? Przykładowo, jeżeli dłużnik Y jest zobowiązany no zapłaty na rzecz wierzyciela X kwoty 30.000 zł, a wierzyciel X złoży wniosek do komornika o wyegzekwowanie tej kwoty, natomiast okaże się, że wniosek jest „oczywiście niecelowy”, to komornik umorzy postępowanie i obciąży wierzyciela opłatą egzekucyjną w wysokości 3.000 zł. Bolesne, prawda? Dlatego warto zastanowić się, co znaczy „oczywiście niecelowe” wszczęcie postępowania egzekucyjnego? Zasadniczym celem egzekucji jest zaspokojenie przez dłużnika egzekwowanego świadczenia, przy wykorzystaniu przez wierzyciela środków przymusu wobec dłużnika stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym. Z tego punktu widzenia nie budzi wątpliwości, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez wierzyciela można ocenić jako niecelowe, gdy obiektywna ocena postępowania dłużnika wskazuje, że nie dał on powodu do wszczęcia egzekucji lub z innych przyczyn prowadzenie nie może osiągnąć zamierzonego celu. Klasycznymi przypadkami oczywiście niecelowego wszczęcia egzekucji to, przykładowo: wcześniejsze spełnienie świadczenia przez dłużnika; tytuł wykonawczy – na podstawie którego wszczęto egzekucję - został pozbawiony wykonalności i nie może już stanowić podstawy prowadzenia egzekucji; oczywisty upływ terminu przedawnienia zobowiązania; złożenie wniosku egzekucyjnego przeciwko zmarłemu dłużnikowi.

Praktyka zawodowa pokazuje, że jako „oczywiście niecelowe” wszczęcie egzekucji, uzasadniające obciążanie wierzyciela opłatą egzekucyjną, komornicy często traktują wszczęcie postępowania na podstawie wniosku egzekucyjnego złożonego przeciwko dłużnikowi, który przed złożeniem wniosku ogłosił upadłość. Komornicy podnoszą, że przepisy uniemożliwiają prowadzenie egzekucji przeciwko dłużnikom pozostającym w upadłości, natomiast wierzyciele przed złożeniem wniosku egzekucyjnego, mają możliwość zweryfikować czy ogłoszono upadłość dłużnika (za pomocą Internetowego Monitora Sądowego i Gospodarczego lub Krajowego Rejestru Zadłużonych). Jeśli wierzyciel nie sprawdził, że dłużnik pozostaje w upadłości i złożył wniosek o wszczęcie egzekucji, to – zdaniem niektórych komorników – doprowadził do oczywiście niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Warto jednak podnieść, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2022 roku, sygn. akt: III CZP 21/22, artykuł 30 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 210 z późn. zm.) nie stanowi podstawy pobrania przez komornika sądowego opłaty egzekucyjnej od wierzyciela w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 824 § 1 pkt 2 k.p.c. ze względu na złożenie przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego po ogłoszeniu upadłości dłużnika. W uzasadnieniu uchwały podniesiono, że tylko postępowanie egzekucyjne, które jest dopuszczalne ze względu na przesłanki podmiotowe i przedmiotowe może być wszczęte i prowadzone celowo lub niecelowo. Wyłącznie w odniesieniu do takiego postępowaniu mogła być rozważana celowość jego prowadzenia. Skoro zatem, postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi w upadłości jest niedopuszczalne, to nie można mówić, że egzekucja w takim przypadku jest wszczęta celowo lub niecelowo, a co za tym idzie, art. 30 Ustawy o kosztach komorniczych nie będzie miał zastosowania.

Jeżeli więc zdarzy się, że wniosek egzekucyjny zostanie skierowany przeciwko dłużnikowi, który ogłosił wcześniej upadłość, a komornik z tego tytułu obciąży wierzyciela opłatą egzekucyjna, to warto skorzystać z prawa do wniesienia skargi na czynności komornika, ponieważ – jak widać powyżej – zdanie wyrażone w orzecznictwie bywa zgoła odmienne od poglądu niektórych komorników w tymże zakresie. Opłata sądowa z tytułu złożenia skargi na czynności komornika wynosi zaledwie 50 zł, a złożenie środka odwoławczego może skutecznie ochronić wierzyciela przed koniecznością uiszczenia – nieraz bardzo wysokiej – opłaty egzekucyjnej.

Oczywiście służymy pomocą i radą w przeanalizowaniu Waszej sprawy i w ewentualnym sporządzeniu skargi.