Drodzy Czytelnicy. Dawno temu popełniłem artykuł na temat grzywny jako kary orzekanej w postępowaniu karnym i wykroczeniowym. Stwierdziłem, że wskazanym byłoby przedstawienie bardziej kompleksowego ujęcie zagadnienia kar i dlatego dzisiaj przybliżę Wam w pigułce informacje o karze ograniczenia wolności.

Zacznę od wyjaśnienia, że kara ograniczenia wolności, nie oznacza zamknięcia skazanego w zakładzie karnym.  Odizolowanie skazanego od społeczeństwa jest karą pozbawienia wolności. Na czym więc polega ograniczenie wolności? Kodek karny przewiduje dwie opcje. Pierwsza opcja, to ograniczenie wolności poprzez nałożenie obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne. Druga, zdecydowanie mniej popularna i bardzo rzadko stosowana opcja, to potrącenie od 10% do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym na cel społeczny wskazany przez sąd. Obie, wskazane powyżej postaci kary, można zastosować zarówno osobno jak i łącznie. Skupię się na przedstawieniu kary ograniczenia wolności jako pracy społecznej, gdyż rzeczona forma jest orzekana w przeszło 99% przypadkach stosowania tego rodzaju kary (przynajmniej zgodnie z danymi statystycznymi z 2012 roku). Karze ograniczenia wolności nieodłącznie towarzyszy zakaz zmiany miejsca stałego zamieszkania bez zgody sądu oraz obowiązek udzielanie wyjaśnień dotyczących przebiegu kary. Kara ograniczenia wolności (orzeczona na podstawie kodeksu karnego) trwa najkrócej miesiąc najdłużej 2 lata. Nieodpłatna, kontrolowana praca na cele społeczne jest wykonywana w wymiarze od 20 do 40 godzin w stosunku miesięcznym.

Czynności związane z organizowaniem i kontrolowaniem wykonywania kary ograniczenia wolności oraz obowiązków nałożonych na skazanego odbywającego tę karę wykonuje sądowy kurator zawodowy. To właśnie kuratorowi sąd przesyła wyrok skazujący. Kurator otrzymuje informację z danej gminy o miejscach w których mogą być wykonywane prace społeczne. Samorządy powinny orientować się najlepiej, w jakich placówkach zasadnym jest wykonywanie prac społecznych przez skazanych. Samorządy wyznaczają również takie placówki. Zazwyczaj będą to podmioty państwowe, samorządowe lub fundacje albo stowarzyszenia jako organizacje użyteczności publicznej.

Sądowy kurator zawodowy w terminie 7 dni od doręczenia orzeczenia (wyroku sądu) wzywa skazanego oraz poucza go o prawach i obowiązkach oraz konsekwencjach wynikających z uchylania się od odbywania kary, a także określa, po wysłuchaniu skazanego, rodzaj, miejsce i termin rozpoczęcia pracy, o czym niezwłocznie informuje właściwy organ gminy i podmiot, na rzecz którego będzie wykonywana praca. Skazany ma obowiązek sumiennie wykonywać ciążące na nim obowiązki, a w miejscu pracy lub pobytu przestrzegać ustalonych zasad zachowania, porządku i dyscypliny.

Brak stosowania się do poleceń kuratora lub uchylanie się od odbywania kary ograniczenia wolności, może skutkować skierowaniem przez kuratora do sądu wniosku o zarządzenie wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności. Oznacza to, że jest możliwość zamienienia prac społecznych na izolację w zakładzie karnym. Uchylanie się od tychże prac, może więc nieść za sobą poważne konsekwencje.

Odbywanie kary ograniczenia wolności może być w niektórych przypadkach przerwane. Sąd musi udzielić przerwy w wykonaniu kary, jeżeli stan zdrowia skazanego uniemożliwia wykonanie kary ograniczenia wolności. Sąd natomiast może udzielić przerwy, jeżeli wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Druga, powyżej wskazana przyczyna, stanowi też przesłankę odroczenia wykonania kary, gdy jeszcze nie rozpoczęto jej wykonywania.

Bardzo ważną informacją, dla osób wykonujących karę ograniczenia wolności, jest możliwość zwolnienia od reszty kary. Zgodnie bowiem z art. 83 K.k., skazanego na karę ograniczenia wolności, który odbył przynajmniej połowę orzeczonej kary, przy czym przestrzegał porządku prawnego, jak również wykonał nałożone na niego obowiązki, orzeczone środki karne, środki kompensacyjne i przepadek, sąd może zwolnić od reszty kary, uznając ją za wykonaną. Powyższe oznacza, że skazany, sumiennie wykonujący prace społeczne, może być zwolniony od reszty kary już po połowie okresu, na który kara została wyznaczona. Kwestia odpowiedniego sformułowania i uzasadnienia wniosku.

Dla rozwiania wszelkich wątpliwości, wypada wspomnieć, że aktualnie sąd nie może warunkowo zawiesić wykonania kary ograniczenia wolności. Tak zwane „zawiasy” można orzec jedynie przy karze pozbawienia wolności.

Mimo, że nieodpłatne, kontrolowane prace społeczne, jako kara, są uważane za najbardziej postępowy, alternatywny środek w prowadzony do europejskiego prawa karnego, to jednak orzekana jest stosunkowo rzadko. Wiąże się to raczej z trudnościami organizacyjnymi i obciążeniem finansowym leżącym po stronie samorządów. W 2017 roku liczba skazanych dorosłych na karę ograniczenia wolności wynosiła 53.854 osób, co stanowiło 23,31% udział wśród innego rodzaju kar orzeczonych w tymże roku[1].

 Myślę, że w ogromnym skrócie, to wszystkie najważniejsze informacje, dotyczące tego rodzaju kary. W razie pytań, wątpliwości lub potrzeby pomocy na etapie postępowania mającego na celu wykonanie kary, pozostajemy do dyspozycji.